Cezayı Azaltan veya Ortadan Kaldıran Şahsi Sebep Olarak "Etkin Pişmanlık 20 Nisan 2026

B. Şartları Nelerdir?

1. İlgili Suç Bakımından Bir Etkin Pişmanlık Düzenlemesinin Varlığı

Etkin pişmanlık Türk Ceza Kanunu'nun birinci kitabında öngörülmemiştir. Dolayısıyla işlenen bir suç dolayısıyla etkin pişmanlık imkanının olması, ilgili suç ile ilgili etkin pişmanlık hükmüne kanunda yer verilmiş olması şartına bağlıdır. Bir başka deyişle kanun koyucu etkin pişmanlık imkanına bütün suçlar bakımından uygulanmak üzere genel hükümler kısmında yer vermemiştir. Dolayısıyla etkin pişmanlık imkanı yalnızca kanun koyucunun öngördüğü bazı suçlar açısından mümkün olduğu gibi, ilgili etkin pişmanlık düzenlemelerinin içerikleri dahi farklılık arz etmektedir.

2. Suçun Tamamlanması

Yukarıda yer verdiğimiz tanımdan da anlaşıldığı gibi etkin pişmanlık, suçun tamamlanmasından önce duyulan pişmanlıktan ziyade, suç tamamlandıktan sonra telafiye yönelik edimleri ihtiva eden pişmanlık hali olup bu haliyle gönüllü vazgeçmeden ayrılmaktadır. Bu sebeple teşebbüs aşamasında kalan suçlar bakımından etkin pişmanlıktan söz edilemeyecektir (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 2020/296 E. 2022/563 K. 20.09.2022 T.).

3. Öngörülen Şartlara Uygun Pişmanlık Hareketi

Etkin pişmanlıktan faydalanma, kanunun ilgili etkin pişmanlık hükmünde öngörülen davranışın şüpheli veya sanık tarafından gerçekleştirilmesi şartına bağlanmıştır. Bu davranış bazı düzenlemelere göre failin aktif bir davranışı ile bazı düzenlemelere göre ise pasif/vazgeçme davranışı ile mümkün olabilmektedir (Bilal OSMANOĞLU, Ceza ve Ceza Muhakemesi Hukukunda Etkin Pişmanlık, Dan: Prof. Dr. Adem SÖZÜER, Doktora Tezi, İstanbul, 2024, s.102-103.). Örneğin; kişiyi hürriyetinden yoksun bırakma suçu bakımından etkin pişmanlık hareketi mağdurun şahsına zarar vermeksizin onu kendiliğinden güvenli bir yerde serbest bırakmak şeklinde gerçekleşebileceği gibi, mağdurun bulunduğu yerden ayrılmasına engel olmamak şeklinde de gerçekleşebilmektedir. Bununla birlikte etkin pişmanlık hareketi; bir davranışta bulunma, zarar giderme, suçun aydınlatılması konusunda soruşturma ve yargı makamına yardımcı olma şekillerinde olabilmektedir.
 

Kanuni düzenlemede ilgili pişmanlık hareketinin belirli özellikleri taşınması şartına yer verilebilmektedir. Örneğin; suç işlemek amacıyla kurulan örgüte üye olan kişinin etkin pişmanlıktan faydalanabilmek amacıyla örgüte ilişkin olarak vereceği bilginin örgütün dağılmasını veya mensuplarının yakalanmasını sağlamaya elverişli nitelikte olması aranmaktadır. Aynı şekilde sahte olarak para veya kıymetli damga üreten kişinin etkin pişmanlıktan faydalanabilmesi, vereceği bilginin suç ortaklarının yakalanmasını ve sahte olarak üretilen para veya kıymetli damgaların ele geçirilmesini sağlayacak nitelikte olması şartına bağlanmıştır. Yine kişiyi hürriyetinden yoksun bırakan failin kişiyi serbest bırakması; bunun soruşturma başlamadan önce, mağdurun şahsına zarara vermeksizin, güvenli bir yerde bırakmak şeklinde olmalıdır.

4. Gönüllülük

Etkin pişmanlık, şüpheli veya sanık üzerinde kurulan bir baskı veya uygulanan bir yaptırım şeklinde değil, tamamen şüphelinin/sanığın özgür iradesine dayalı olarak ortaya çıkan bir davranış olup bu yönüyle gönüllü vazgeçme ile benzerlik göstermektedir. Pişmanlık hareketinin gönüllü olması, kişinin gerçek anlamda içten bir pişmanlık duyması şeklinde yorumlanmamalıdır.

"Failin dışa yansıyan davranışlarının pişmanlığının tezahürü olarak kabul edilebilecek derecede iradi olması yeterli olup, iç dünyasına bakılarak gerçekten samimi olup olmadığı aranmayacaktır. Bu bakımdan sanığın davranışında cezadan kurtulma saiki de etkili olmuş olsa, önemli olan salt bu saikle hareket edilmemiş olmasıdır." (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 2020/296 E. 2022/563 K. 20.09.2022 T.).

C. Sonuçları

1. Soruşturma Aşamasında

Soruşturma aşamasında şüphelinin etkin pişmanlık hükmü ile öngörülen edimleri yerine getirmesi halinde verilecek olan karar, ilgili etkin pişmanlık düzenlemesine göre farklılık gösterecektir. Aşağıda yer verdiğimiz, suç tipleri açısından etkin pişmanlık düzenlemelerinin bazı suçlar açısından cezayı kaldırmaya, bazı suç tipleri açısından ise cezayı azaltmaya yönelik olduğu görülmektedir. İlgili etkin pişmanlık hükmünün cezanın ortadan kaldırılmasını öngördüğü hallerde, şüphelinin etkin pişmanlıktan faydalanması kovuşturmaya yer olmadığı yönündeki karar ile sonuçlanacaktır. Nitekim Ceza Muhakemeleri Kanunu'nun konuya ilişkin 171/1 hükmü şöyledir:
 

"Cezayı kaldıran şahsî sebep olarak etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanmasını gerektiren koşulların ya da şahsî cezasızlık sebebinin varlığı halinde, Cumhuriyet savcısı kovuşturmaya yer olmadığı kararı verebilir." (CMK 171/1)

İlgili etkin pişmanlık hükmünün cezanın azaltılmasını öngördüğü hallerde ise iddia makamı -yeterli şüphenin varlığı halinde- iddianame düzenleyerek kamu davası açacak, cezanın azaltılmasına ilişkin değerlendirme mahkeme tarafından yapılacaktır.

2. Kovuşturma Aşamasında

Kamu davası açıldıktan sonra da sanığın etkin pişmanlık hükmü ile öngörülen edimleri yerine getirmesi halinde verilecek olan karar, ilgili etkin pişmanlık düzenlemesine göre farklılık gösterecektir. İlgili etkin pişmanlık hükmünün cezanın ortadan kaldırılmasını öngördüğü hallerde, sanığın etkin pişmanlıktan faydalanması ceza verilmesine yer olmadığı kararı ile sonuçlanacaktır. Nitekim Ceza Muhakemeleri Kanunu'nun konuya ilişkin 223/4 hükmü şöyledir:
 

"(4) İşlenen fiilin suç olma özelliğini devam ettirmesine rağmen;
a) Etkin pişmanlık, Dolayısıyla, faile ceza verilmemesi hallerinde, ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilir." (CMK 223/4)

lgili etkin pişmanlık hükmünün cezanın azaltılmasını öngördüğü hallerde ise, mahkeme karar verirken Türk Ceza Kanunu'nun 61. maddesi hükmü uyarınca önce suçun kanuni tanımında öngörülen cezanın alt ve üst sınırı arasında temel cezayı belirleyecek, sonrasında sırasıyla -mevcut ise- olası kast ve bilinçli taksire ilişkin değerlendirmeler yapmak suretiyle cezada artırım ve/veya indirim yapacaktır. Son olarak teşebbüs, iştirak, zincirleme suç, haksız tahrik, yaş küçüklüğü, akıl hastalığı sebepleri ile birlikte etkin pişmanlığa ilişkin değerlendirme yapacak ve ilgili etkin pişmanlık hükmünde öngörülen indirimi uygulamak suretiyle hüküm kuracaktır.

D. Etkin Pişmanlık İmkanı Öngörülen Suç Tipleri ve İlgili Etkin Pişmanlık Düzenlemeleri
 

Gerek Türk Ceza Kanunu gerekse özel ceza kanunları ve ceza içeren kanunlar kapsamında etkin pişmanlık imkanı öngörülen suç tipleri ve ilgili etkin pişmanlık düzenlemeleri şöyledir:

1. Organ veya Doku Ticareti

"(1) Organ veya dokularını satan kişi, resmi makamlar tarafından haber alınmadan önce durumu merciine haber vererek suçluların yakalanmalarını kolaylaştırırsa, hakkında cezaya hükmolunmaz.

(2) Bu suç haber alındıktan sonra, organ veya dokularını satan kişi, gönüllü olarak, suçun meydana çıkmasına ve diğer suçluların yakalanmasına hizmet ve yardım ederse; hakkında verilecek cezanın, yardımın niteliğine göre, dörtte birden yarısına kadarı indirilir." (TCK 93)

2. Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma
 

"Yukarıdaki maddede tanımlanan suçu işleyen kişi, bu suç nedeniyle soruşturmaya başlanmadan önce mağdurun şahsına zararı dokunmaksızın, onu kendiliğinden güvenli bir yerde serbest bırakacak olursa cezanın üçte ikisine kadarı indirilir." (TCK 110)

3. Malvarlığına Karşı İşlenen Suçlar
 

"(1) Hırsızlık, mala zarar verme, güveni kötüye kullanma, dolandırıcılık, hileli iflâs, taksirli iflâs suçları tamamlandıktan sonra ve fakat bu nedenle hakkında kovuşturma başlamadan önce, failin, azmettirenin veya yardım edenin bizzat pişmanlık göstererek mağdurun uğradığı zararı aynen geri verme veya tazmin suretiyle tamamen gidermesi halinde, verilecek cezanın üçte ikisine kadarı indirilir.

(2) Etkin pişmanlığın kovuşturma başladıktan sonra ve fakat hüküm verilmezden önce gösterilmesi halinde, verilecek cezanın yarısına kadarı indirilir.

(3) Yağma suçundan dolayı etkin pişmanlık gösteren kişiye verilecek cezanın, birinci fıkraya giren hallerde yarısına, ikinci fıkraya giren hallerde üçte birine kadarı indirilir.

(4) Kısmen geri verme veya tazmin halinde etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanabilmesi için, ayrıca mağdurun rızası aranır.

(5) Karşılıksız yararlanma suçunda, fail, azmettiren veya yardım edenin pişmanlık göstererek mağdurun, kamunun veya özel hukuk tüzel kişisinin uğradığı zararı, soruşturma tamamlanmadan önce tamamen tazmin etmesi halinde kamu davası açılmaz; zararın hüküm verilinceye kadar tamamen tazmin edilmesi halinde ise, verilecek ceza üçte birine kadar indirilir. Ancak kişi, bu fıkra hükmünden iki defadan fazla yararlanamaz." (TCK 168)

Bu hüküm, banka ve kredi kartlarının kötüye kullanılması suçunun TCK 245/1 maddesi hükmünde tanımlanan basit hali bakımından da uygulanmaktadır.

4. Zimmet

"(1) Soruşturma başlamadan önce, zimmete geçirilen malın aynen iade edilmesi veya uğranılan zararın tamamen tazmin edilmesi halinde, verilecek cezanın üçte ikisi indirilir.

(2) Kovuşturma başlamadan önce, gönüllü olarak, zimmete geçirilen malın aynen iade edilmesi veya uğranılan zararın tamamen tazmin edilmesi halinde, verilecek cezanın yarısı indirilir. Etkin pişmanlığın hükümden önce gerçekleşmesi halinde, verilecek cezanın üçte biri indirilir." (TCK 248)

5. Rüşvet

"(1) Rüşvet alan kişinin, durum resmi makamlarca öğrenilmeden önce, rüşvet konusu şeyi soruşturmaya yetkili makamlara aynen teslim etmesi halinde, hakkında rüşvet suçundan dolayı cezaya hükmolunmaz. Rüşvet alma konusunda başkasıyla anlaşan kamu görevlisinin durum resmi makamlarca öğrenilmeden önce durumu yetkili makamlara haber vermesi halinde de hakkında bu suçtan dolayı cezaya hükmolunmaz.

(2) Rüşvet veren veya bu konuda kamu görevlisiyle anlaşmaya varan kişinin, durum resmi makamlarca öğrenilmeden önce, pişmanlık duyarak durumdan yetkili makamları haberdar etmesi halinde, hakkında rüşvet suçundan dolayı cezaya hükmolunmaz.
 

(3) Rüşvet suçuna iştirak eden diğer kişilerin, durum resmi makamlarca öğrenilmeden önce, pişmanlık duyarak durumdan yetkili makamları haberdar etmesi halinde, hakkında bu suçtan dolayı cezaya hükmolunmaz.

(4) Bu madde hükümleri, yabancı kamu görevlilerine rüşvet veren kişilere uygulanmaz." (TCK 254)
 

6. İmar Kirliliğine Neden Olma

"(5) Kişinin, ruhsatsız ya da ruhsata aykırı olarak yaptığı veya yaptırdığı binayı imar planına ve ruhsatına uygun hale getirmesi halinde, bir ve ikinci fıkra hükümleri gereğince kamu davası açılmaz, açılmış olan kamu davası düşer, mahkum olunan ceza bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar." (TCK 184/5)

7. Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde İmal ve Ticaretine İlişkin Suçlar

"(1) Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçlarına iştirak etmiş olan kişi, resmi makamlar tarafından haber alınmadan önce, diğer suç ortaklarını ve uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin saklandığı veya imal edildiği yerleri merciine haber verirse, verilen bilginin suç ortaklarının yakalanmasını veya uyuşturucu veya uyarıcı maddenin ele geçirilmesini sağlaması halinde, hakkında cezaya hükmolunmaz.

(2) Kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alan, kabul eden veya bulunduran kişi, resmi makamlar tarafından haber alınmadan önce, bu maddeyi kimden, nerede ve ne zaman temin ettiğini merciine haber vererek suçluların yakalanmalarını veya uyuşturucu veya uyarıcı maddenin ele geçirilmesini kolaylaştırırsa, hakkında cezaya hükmolunmaz.

(3) Bu suçlar haber alındıktan sonra gönüllü olarak, suçun meydana çıkmasına ve fail veya diğer suç ortaklarının yakalanmasına hizmet ve yardım eden kişi hakkında verilecek ceza, yardımın niteliğine göre dörtte birden yarısına kadarı indirilir.

(4) Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanan kişi, hakkında kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın almak, kabul etmek veya bulundurmaktan dolayı soruşturma başlatılmadan önce resmi makamlara veya sağlık kuruluşlarına başvurarak tedavi ettirilmesini isterse, cezaya hükmolunmaz. Bu durumda kamu görevlileri ile sağlık mesleği mensuplarının 279 uncu ve 280 inci maddeler uyarınca suçu bildirme yükümlülüğü doğmaz." (TCK 192)

8. Parada Sahtecilik ve Kıymetli Damgada Sahtecilik
 

"(1) Sahte olarak para veya kıymetli damga üreten, ülkeye sokan, nakleden, muhafaza eden veya kabul eden kişi, bu para veya kıymetli damgaları tedavüle koymadan ve resmi makamlar tarafından haber alınmadan önce, diğer suç ortaklarını ve sahte olarak üretilen para veya kıymetli damgaların üretildiği veya saklandığı yerleri merciine haber verirse, verilen bilginin suç ortaklarının yakalanmasını ve sahte olarak üretilen para veya kıymetli damgaların ele geçirilmesini sağlaması halinde, hakkında cezaya hükmolunmaz.

(2) Sahte para veya kıymetli damga üretiminde kullanılan alet ve malzemeyi izinsiz olarak üreten, ülkeye sokan, satan, devreden, satın alan, kabul eden veya muhafaza eden kişi, resmi makamlar tarafından haber alınmadan önce, diğer suç ortaklarını ve bu malzemenin üretildiği veya saklandığı yerleri ilgili makama haber verirse, verilen bilginin suç ortaklarının yakalanmasını ve bu malzemenin ele geçirilmesini sağlaması halinde, hakkında cezaya hükmolunmaz." (TCK 201)

9. Suç İşlemek Amacıyla Örgüt Kurma, Yönetme, Örgüte Üye Olma
 

"(1) Suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçu nedeniyle soruşturmaya başlanmadan ve örgütün amacı doğrultusunda suç işlenmeden önce, örgütü dağıtan veya verdiği bilgilerle örgütün dağılmasını sağlayan kurucu veya yöneticiler hakkında cezaya hükmolunmaz.

(2) Örgüt üyesinin, örgütün faaliyeti çerçevesinde herhangi bir suçun işlenişine iştirak etmeksizin, gönüllü olarak örgütten ayrıldığını ilgili makamlara bildirmesi halinde, hakkında cezaya hükmolunmaz.

(3) Örgütün faaliyeti çerçevesinde herhangi bir suçun işlenişine iştirak etmeden yakalanan örgüt üyesinin, pişmanlık duyarak örgütün dağılmasını veya mensuplarının yakalanmasını sağlamaya elverişli bilgi vermesi halinde, hakkında cezaya hükmolunmaz.

(4) Suç işlemek amacıyla örgüt kuran, yöneten veya örgüte üye olan ya da üye olmamakla birlikte örgüt adına suç işleyen veya örgüte bilerek ve isteyerek yardım eden kişinin, gönüllü olarak teslim olup, örgütün yapısı ve faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarla ilgili bilgi vermesi halinde, hakkında örgüt kurmak, yönetmek veya örgüte üye olmak suçundan dolayı cezaya hükmolunmaz. Kişinin bu bilgileri yakalandıktan sonra vermesi halinde, hakkında bu suçtan dolayı verilecek cezada üçte birden dörtte üçe kadar indirim yapılır.

(5) Etkin pişmanlıktan yararlanan kişiler hakkında bir yıl süreyle denetimli serbestlik tedbirine hükmolunur. Denetimli serbestlik tedbirinin süresi üç yıla kadar uzatılabilir.
 

(6) Kişi hakkında, bu maddedeki etkin pişmanlık hükümleri birden fazla uygulanmaz." (TCK 221)

10. İftira

"(1) İftira edenin, mağdur hakkında adlî veya idari soruşturma başlamadan önce, iftirasından dönmesi halinde, hakkında iftira suçundan dolayı verilecek cezanın beşte dördü indirilir.

(2) Mağdur hakkında kovuşturma başlamadan önce iftiradan dönme halinde, iftira suçundan dolayı verilecek cezanın dörtte üçü indirilir.

(3) Etkin pişmanlığın;
a) Mağdur hakkında hükümden önce gerçekleşmesi halinde, verilecek cezanın üçte ikisi,
b) Mağdurun mahkûmiyetinden sonra gerçekleşmesi halinde, verilecek cezanın yarısı,
c) Hükmolunan cezanın infazına başlanması halinde, verilecek cezanın üçte biri,
İndirilebilir.
 

(4) İftiranın konusunu oluşturan münhasıran idari yaptırım uygulanmasını gerektiren fiil dolayısıyla;
a) İdari yaptırıma karar verilmeden önce etkin pişmanlıkta bulunulması halinde, verilecek cezanın yarısı,
b) İdari yaptırım uygulandıktan sonra etkin pişmanlıkta bulunulması halinde, verilecek cezanın üçte biri,
indirilebilir.
 

(5) Basın ve yayın yoluyla yapılan iftiradan dolayı etkin pişmanlık hükümlerinden yararlanılabilmesi için, bunun aynı yöntemle yayınlanması gerekir." (TCK 269)

11. Yalan Tanıklık
 

"(1) Aleyhine tanıklık yapılan kişi hakkında bir hak kısıtlamasını veya yoksunluğunu sonuçlayacak nitelikte karar verilmeden veya hükümden önce gerçeğin söylenmesi halinde, cezaya hükmolunmaz.

(2) Aleyhine tanıklık yapılan kişi hakkında bir hak kısıtlamasını veya yoksunluğunu sonuçlayacak nitelikte karar verildikten sonra ve fakat hükümden önce gerçeğin söylenmesi halinde, verilecek cezanın üçte ikisinden yarısına kadarı indirilebilir.

(3) Aleyhine tanıklık yapılan kişi hakkında verilen mahkûmiyet kararı kesinleşmeden önce gerçeğin söylenmesi halinde, verilecek cezanın yarısından üçte birine kadarı indirilebilir." (TCK 274)

12. Hükümlü Veya Tutuklunun Kaçması

"Tutuklu veya hükümlünün, kaçtıktan sonra etkin pişmanlık göstererek kendiliğinden teslim olması halinde, kaçtığı günden itibaren teslimin gerçekleştiği güne kadar geçen süre dikkate alınarak, verilecek cezanın altıda beşinden altıda birine kadarı indirilir. Ancak, kaçma süresinin altı ayı geçmesi halinde cezada indirim yapılmaz." (TCK 293)

Diğer Kanunlarda

1. 5941 sayılı Çek Kanunu

"(1) Karşılıksız kalan çek bedelinin, çekin üzerinde yazılı bulunan düzenleme tarihine göre kanunî ibraz tarihinden itibaren işleyecek 3095 sayılı Kanuna göre ticarî işlerde temerrüt faiz oranı üzerinden hesaplanacak faizi ile birlikte tamamen ödeyen kişi hakkında,
a) Yargılama aşamasında mahkeme tarafından davanın düşmesine,
b) Mahkûmiyet hükmünün kesinleşmesinden sonra mahkeme tarafından hükmün bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılmasına,
karar verilir. Çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağının kaldırıldığı, MERSİS ile Risk Merkezine 5 inci maddenin sekizinci fıkrasındaki usullere göre bildirilir ve ilan olunur.

(2) Şikâyetten vazgeçme hâlinde de birinci fıkra hükmü uygulanır."

2. 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu
 

"(1) 3 üncü maddede tanımlanan suçlardan  birine iştirak etmiş olan kişi; resmî makamlar tarafından haber alınmadan önce, fiili, diğer failleri ve kaçak eşyanın saklandığı yerleri merciine haber verirse, verilen bilginin, faillerin yakalanmasını veya kaçak eşyanın ele geçirilmesini sağlaması halinde cezalandırılmaz. Haber alındıktan sonra fiilin bütünüyle ortaya çıkmasına hizmet ve yardım eden kişiye verilecek ceza üçte iki oranında indirilir.

(2) Yedinci fıkrası hariç, 3 üncü maddede tanımlanan suçlardan birini işlemiş olan kişi, etkin pişmanlık göstererek suç konusu eşyanın gümrüklenmiş değerinin iki katı kadar parayı Devlet Hazinesine;
a) Soruşturma evresi sona erinceye kadar ödediği takdirde, hakkında bu Kanunda tanımlanan kaçakçılık suçlarından dolayı verilecek ceza yarı oranında,
b) Kovuşturma evresinde hüküm verilinceye kadar ödediği takdirde, hakkında bu Kanunda tanımlanan kaçakçılık suçlarından dolayı verilecek ceza üçte bir oranında,
indirilir. Bu husus, soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısı tarafından şüpheliye ihtar edilir. Soruşturma evresinde ihtar yapılmaması hâlinde kovuşturma evresinde hâkim tarafından sanığa ihtar yapılır.

(3) İkinci fıkra hükmü, mükerrirler hakkında veya suçun bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde uygulanmaz."

3. 5411 sayılı Bankacılık Kanunu
 

"Soruşturma başlamadan önce, zimmete geçirilen para veya para yerine geçen evrak veya senetlerin veya diğer malların aynen iade edilmesi veya uğranılan zararın tamamen tazmin edilmesi hâlinde, verilecek cezanın üçte ikisi indirilir.
 

Kovuşturma başlamadan önce, gönüllü olarak, zimmete geçirilen para veya para yerine geçen evrak veya senetlerin veya diğer malların aynen iade edilmesi veya uğranılan zararın tamamen tazmin edilmesi hâlinde, verilecek cezanın yarısı indirilir. Bu durumun hükümden önce gerçekleşmesi hâlinde, verilecek cezanın üçte biri indirilir.

Zimmet suçunun konusunu oluşturan para veya para yerine geçen evrak veya senetlerin veya diğer malların değerinin azlığı nedeniyle, verilecek ceza üçte birden yarıya kadar indirilir."

4. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu
 

"Hukuka aykırı olarak üretilmiş, işlenmiş, çoğaltılmış, dağıtılmış veya yayımlanmış bir eseri, icrayı, fonogramı veya yapımı satışa arz eden, satan veya satın alan kişi, kovuşturma evresinden önce bunları kimden temin ettiğini bildirerek yakalanmalarını sağladığı takdirde, hakkında verilecek cezadan indirim yapılabileceği gibi ceza vermekten de vazgeçilebilir."

5. 556 sayılı Markaların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname
 

"Üzerinde başkasının hak sahibi olduğu marka taklit edilerek üretilmiş malı satışa arz eden veya satan kişinin bu malı nereden temin ettiğini bildirmesi ve bu suretle üretenlerin ortaya çıkarılmasını ve üretilmiş mallara elkonulmasını sağlaması halinde hakkında cezaya hükmolunmaz."
 

E. Benzer Düzenlemelerden Farkı

1. Gönüllü Vazgeçmeden Farkı

Gönüllü vazgeçme, kastedilen suçun icra hareketlerine başlayan failin suçun tamamlanmasından önce ve tamamen kendi özgür iradesiyle yasal zemine dönmesi anlamına gelmektedir. Özgür irade şartı; cebir, tehdit, yakalanma riski gibi herhangi bir baskılayıcı sebebin ve icra hareketlerinden vazgeçmeye yönlendiren zorlayıcı bir unsurun var olmamasını ifade etmektedir. Zira failin suçu tamamlamasına özgür iradesinin değil baskılayıcı bir unsurun sebep olması halinde gönüllü vazgeçme değil, suça teşebbüs gündeme gelecektir.

Doktrindeki bir görüşe göre etkin pişmanlık, gönüllü vazgeçmenin tamamlanmış suçlardaki görünüm şekli olarak nitelendirilebilmektedir (Prof. Dr. İzzet ÖZGENÇ, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, 17. Bası, Ankara, 2021, Seçkin Yayınları, s. 476.). Bir örnekle açıklamak gerekirse; failin hırsızlık amacıyla bir eşyayı zilyedinin rızası olmaksızın alması, ancak henüz bulunduğu yerden çıkarmadan hırsızlık fiilinden vazgeçerek bırakması halinde gönüllü vazgeçme söz konusudur. Hırsızın söz konusu eşyayı zilyedinin rızası olmaksızın bulunduğu yerden aldıktan sonra pişmanlık duyarak eşyayı zilyedine iade etmesi veya maddi zararı karşılaması halinde ise etkin pişmanlık söz konusu olacaktır.

Fail, suçun icra hareketlerinden gönüllü vazgeçer veya kendi çabalarıyla suçun tamamlanmasını veya neticenin gerçekleşmesini önlerse, teşebbüsten dolayı cezalandırılmamaktadır. Ancak gönüllü vazgeçme anına kadar icra edilen hareketlerin bir suç oluşturması halinde -yalnızca o suça/suçlara ilişkin olmak üzere- faile ceza verilmektedir. Etkin pişmanlık, suçun tamamlanmasından sonra mümkün olması dolayısıyla gönüllü vazgeçmeden ayrılmaktadır. Gönüllü vazgeçmede suçun unsurları gerçekleşmediğinden soruşturma aşamasında kovuşturmaya yer olmadığına dair karar, kovuşturma aşamasında ise beraat kararı verilmektedir. Buna ek olarak gönüllü vazgeçme Türk Ceza Kanunu'nun birinci kitabında düzenlenmiş olup uygulanabildiği ölçüde tüm suç tipleri bakımından geçerlidir. Etkin pişmanlık ise ikinci kitap kapsamında olup yalnızca öngörüldüğü suçlar bakımından mümkündür.

2. Uzlaşmadan Farkı

Uzlaşma tarafların bu yönde mutabık kalmaları şartına bağlı iken, etkin pişmanlıkta müşteki tarafın rızası şartı aranmamaktadır. Bununla birlikte taraflar arasında uzlaşmanın sağlanması halinde soruşturma aşamasında kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmekte, kamu davası açıldıktan sonra ise düşme kararı verilmektedir. Failin etkin pişmanlıktan faydalanması halinde ise -etkin pişmanlığın cezasızlık sebebi olarak öngörüldüğü hallerde- soruşturma aşamasında kovuşturmaya yer olmadığı kararı, kovuşturma aşamasında ise ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilir.

3. Türk Ceza Kanunu 38/3 Düzenlemesinden Farkı
 

TCK 38/3 hükmü uyarınca; suça azmettiren kişinin belli olmaması halinde, kim olduğunun ortaya çıkmasını sağlayan fail veya diğer suç ortağı hakkında verilecek cezada indirim yapılmaktadır. Söz konusu hüküm etkin pişmanlığa benzer şekilde cezayı azaltan şahsi sebep olarak kabul edilebilmektedir. Bununla birlikte söz konusu hüküm Türk Ceza Kanunu'nun birinci kitabında, bir başka deyişle genel hükümlerinde düzenlendiğinden, uygun düştüğü ölçüde tüm suç tipleri bakımından uygulanabilmektedir. Etkin pişmanlık ise yukarıda ifade edildiği gibi yalnızca öngörüldüğü suç bakımından uygulama alanı bulmaktadır. Bununla birlikte etkin pişmanlık suçun tamamlanması şartına bağlı iken TCK 38/3 hükmü -bağlılık kuralı gereği- teşebbüs aşamasında kalmış suçlar bakımından da uygulanabilmektedir.

F. Etkin Pişmanlık Suçu İkrar Anlamına Gelir Mi?

Etkin pişmanlık hükmünün uygulanmasının, şüpheli veya sanığa isnat edilen suçun sübutuna veya ikrarı şartına bağlı olmadığı doktrinde ifade edildiği gibi kanun koyucu da böyle bir şart öngörmüş değildir. Bununla birlikte ispat veya şüphelinin/sanığın ikrarı bulunmamakla birlikte, hakkındaki dava kapsamında lehe hükümlerden faydalanma niyetiyle etkin pişmanlık hükümlerine başvuran şüphelinin/sanığın suçu ikrar ettiğine dair bir yorum yapılabilmesi de mümkün değildir. Nitekim Yargıtay Ceza Genel Kurulu 08.02.2023 tarihli bir kararında suçtan kaynaklanan zarar miktarının sanık tarafından karşılanmış olmasının, sanığın atılı suçlamayı kabul ettiği şeklinde yorumlanamayacağını içtihat etmiştir (Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2020/194 E. 2023/72 K. 08.02.2023 T.).

G. Etkin Pişmanlık Kapsamında Giderilecek Olan Zarara Faiz Uygulanmakta Mıdır?
 

Etkin pişmanlık kapsamında giderilecek olan zarar belirlenirken suçun işlendiği tarih esas alınmakta; faiz, cezai şart gibi fer'i kalemlerin de ödenmesi şartı aranmamaktadır. Nitekim Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarında munzam zarar niteliğindeki faizin ödenmesinin etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanması bakımından şart olmadığı ifade edilmiştir (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 2011/45 E. 2011/44 K. 12.04.2011 T.; Yargıtay 15. Ceza Dairesi, 2017/3235 E. 2019/348 K. 04.02.2019 T.; Yargıtay 5. Ceza Dairesi, 2010/9780 E. 2012/13008 K. 13.12.2012 T.; Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2024/22052 E. 2024/8108 K. 30.10.2024 T.).

H. İştirak halinde işlenen suçlar bakımından etkin pişmanlık hükümlerinden nasıl faydalanılmaktadır?
 

İştirak halinde işlenen suçlar bakımından, bir failin etkin pişmanlık göstermesi halinde ceza indirimi veya cezasızlık sonucundan yalnızca etkin pişmanlık için öngörülen davranışları gerçekleştiren fail faydalanacaktır.